Wat is een machine-uurtarief?
Het machine-uurtarief is de kost van één productief uur op een machine of werkpost, los van de operator. Je gebruikt het om bewerkingen correct in je voorcalculatie op te nemen en om achteraf te zien wat een order werkelijk aan machinetijd kostte.
Machinekost en loonkost hou je best apart. Een laserbank die onbemand doorloopt, kost machinetijd maar geen operatortijd. Een lasser die manueel werkt, kost vooral loon. Wie de twee in één uurtarief mengt, verliest dat inzicht.
Welke kosten horen in het machine-uurtarief?
| Kostensoort | Hoe bereken je ze per jaar? |
|---|---|
| Afschrijving | (Aanschafwaarde − restwaarde) ÷ economische levensduur in jaren |
| Rente | Gemiddeld geïnvesteerd kapitaal × rentevoet (vaak: aanschafwaarde ÷ 2 × rentevoet) |
| Ruimte | m² die de machine inneemt, inclusief werkzone × kost per m² per jaar |
| Energie | Gemiddeld vermogen in kW × productieve uren × prijs per kWh |
| Onderhoud | Contracten, onderdelen, interventies (gemiddelde van de laatste jaren) |
| Verzekering en overige | Verzekering, software, gereedschap dat bij de machine hoort |
Tel die op en je hebt de jaarlijkse machinekost.
Hoe bereken je het uurtarief? De formule
Machine-uurtarief = jaarlijkse machinekost ÷ productieve uren per jaar
De productieve uren zijn niet de uren dat de fabriek open is. Je vertrekt van de beschikbare uren en trekt er alles af waarin de machine niet aan een order werkt:
- Beschikbare uren = ploegen × uren per ploeg × werkdagen
- Min gepland onderhoud en stilstand
- Min omsteltijd (tenzij je omstellen apart doorrekent op het order)
- Min wachttijd door gebrek aan werk, materiaal of operator
Wat overblijft, is de bezettingsgraad maal de beschikbare uren.
Een rekenvoorbeeld: een kantbank
Stel: een kantbank van €180.000, levensduur 10 jaar, restwaarde €20.000, één ploeg.
| Post | Berekening | Per jaar |
|---|---|---|
| Afschrijving | (€180.000 − €20.000) ÷ 10 | €16.000 |
| Rente | €180.000 ÷ 2 × 4% | €3.600 |
| Ruimte | 30 m² × €60 | €1.800 |
| Energie | 8 kW × 1.290 u × €0,25 | €2.580 |
| Onderhoud | Gemiddelde laatste 3 jaar | €3.000 |
| Verzekering en overige | €1.020 | |
| Totaal | €28.000 |
Illustratief voorbeeld. Vul je eigen cijfers in; de rentevoet en energieprijs verschillen per bedrijf.
Nu de noemer. De fabriek is 1.720 uur per jaar open (één ploeg, 215 dagen × 8 uur). De machine draait daarvan ongeveer 75% productief: 1.290 uur.
- Met beschikbare uren: €28.000 ÷ 1.720 = €16,30 per uur
- Met productieve uren: €28.000 ÷ 1.290 = €21,70 per uur
Dat verschil van ruim €5 per uur lijkt klein. Op 1.290 uur per jaar is het €7.000 machinekost die nergens in je prijzen zit.
Welke fouten zien we het vaakst?
- Rekenen met de aanschafprijs van tien jaar geleden. Als je de machine morgen moet vervangen, is ze duurder. Sommige bedrijven rekenen daarom met vervangingswaarde.
- Eén tarief voor de hele fabriek. Een laserbank van €600.000 en een kolomboor op hetzelfde tarief zetten, maakt eenvoudige bewerkingen te duur en complexe bewerkingen te goedkoop.
- Omsteltijd vergeten. Bij kleine series kan omstellen langer duren dan de bewerking zelf. Reken het door op het order of verwerk het in de bezettingsgraad, maar niet allebei.
- Het tarief nooit herzien. Energieprijzen, bezetting en onderhoud veranderen. Een jaarlijkse herziening volstaat meestal.
Wanneer pas je het tarief aan?
Bij een nieuwe machine, een extra ploeg, een duidelijke wijziging in bezetting of een sterke verandering in energieprijs. Je nacalculatie toont het snelst wanneer het nodig is: als orders structureel boven de voorcalculatie uitkomen op dezelfde werkpost, klopt het tarief of de normtijd niet meer.
Hoe gebruik je het uurtarief in je ERP?
In Odoo Manufacturing krijgt elke werkpost een kost per uur. Wanneer een operator een werkorder start en stopt, waardeert Odoo de bestede tijd automatisch met dat tarief. De machinekost komt zo vanzelf in de kostprijs van het productieorder, naast het materiaal en eventuele operatorkosten.
Het voordeel: je hoeft het uurtarief niet meer per offerte manueel toe te passen. En je ziet per werkpost of de geregistreerde tijd overeenkomt met de normtijd. Dat zegt meer over je planning dan het tarief zelf.
Hoe begin je eraan?
Begin met je drie duurste machines. Daar maakt een fout tarief het grootste verschil. Verzamel de cijfers uit je boekhouding en je onderhoudsregister, schat de bezettingsgraad eerlijk in, en vergelijk het resultaat met wat je vandaag in je offertes rekent.
Wil je weten hoe je die tarieven automatisch in je kostprijs laat meetellen? Plan een analyseworkshop of doe de gratis ERP-scan.